شبهه:یکی از اُصول عقلیه آن است که خطا مجازات ندارد ولی آیه ۹۲ سوره نساء برخلاف این اصول است؟!

شبهه:

یکی از اُصول عقلیه آن است که خطا مجازات ندارد و گناهی به حساب نمی آید و حتّی در احادیث مسلمانان نیز از زبان پیغمبرشان این اصل بیان شده است اما شما می بینید قرآن در سوره نساء آیه ۹۲ در مورد قتل خطائی با مجازات سخت برای قاتل عملاً  نشان داده است که این دستور قرآن برخلافِ اُصول عقلیه است !!!

پاسخ:

قبل از بیان جواب ، به نکته ای اشاره می کنیم :

نکته : مراد از آنچه که در روایت نبوی مبنی بر عدم مجازات برای خطاء آمده ، مجازات در روز قیامت و نزد خداوند است یعنی در روز قیامت است که خداوند متعال گناهی که از روی خطا صادر شده  را محاسبه نکرده و صاحبانشان رامجازات نخواهد کرد .

بنابراین ، افعال خطائی در عالم دنیا مجازات مخصوص خودش را دارد و ضرری که از روی خطاء به فردی از افراد جامعه وارد می شود ، باید با تصویب قانونی جبران شود.

امّا این که چرا خداوند متعال برای قتل خطائی ، قانون و مجازات سختی در نظر گرفته است را در مقام جواب عرض خواهیم کرد.

جواب إشکال :

اولاً همان عقلی که می گوید : خطا مجازات ندارد . همان عقل می گوید : تا جائی که ممکن است ، باید از وقوع خطا پیش گیری کرد .

مسئله خون و جان یک انسان مسئله کمی نیست و خسارات پیامد این خطا ، با خسارات خطاهای دیگر بسیار متفاوت است . بنابراین باید به حکم عقل از وقوع این خطا جلوگیری کرد . بر همین اساس اسلام برای جلوگیری از مسئله مهمی به مانند قتل خطائی مجازاتی را در نظر گرفته که همین مجازات ، یکی از عوامل مهم برای جلوگیری از این خطای بزرگ به حساب می آید و باعث می شود تا مردم در اُمورات خود بیشتر دقّت کنند و مرتکب قتل خطائی نشوند.

ثانیاً اگر اسلام همین مجازات را هم در نظر نگیرد ، آن وقت هر کسی که قتلی انجام می دهد ( چه عمدی و چه خطائی ) می تواند ادّعای قتل خطائی کند و خود را به راحتی تبرئه کند. اما  این مجازات راه را برای کسانی که می خواهند سوء استفاده کنند و جانِ مردم را به بهانه خطا بگیرند کاملاً مسدود کـرده و آنان را از گرفتن جان مردم بی گناه منصرف می کند.

علاوه بر این ، مجازاتی که خداوند در آیه ۹۲ سوره مبارکه نساء در نظر گرفته ، نشان می دهدکه مصالح دیگری نیز در این حکم وجود دارد . مجازاتی که خداوند برای قتل خطائی در نظر گرفته عبارتند از :

۱-«فتحریرُ رقبه مؤمنه » قاتل باید یک برده آزاد کند .

۲- « دیه مسلمه الی اهله » دیه و خونبهائی به خانواده مقتول بپردازد . 

۳- « فَمن لم یجد فصیام شهرین متتابعینِ » اگر نتوانست بنده آزاد کند ، دوماه پی در پی روزه بگیرد .

آزاد کردن برده و دو ماه روزه پی در پی که در اسلام عبادت محسوب می شوند ، در حقیقت برای جبرانِ خسارت اخلاقی و معنوی است که دامنگیر قاتل می شود. امّا مورد دیگر یعنی پرداخت دیه به خانواده مقتول ، در واقع یک نوع جبرانِ خسارت اقتصادی است که به خانواده مقتول وارد می شود و الا دیه هیچگاه قیمتِ واقعی خون یک انسان نیست زیرا خون یک انسانِ بی گناه مافوق هر قیمت است.

خلاصه جواب :

مجازات قتل خطائی ، نه تنها بر خلاف حکم عقل نیست بلکه یکی از عواملی است که برای جلوگیری از این خطای بزرگ مؤثر است و در عین حال ، از سوء استفاده بعضی از افراد در قتلِ مردم نیز جلوگیری می کند و مصالح دیگری مانند جبران اخلاقی برای قاتل و جبرانِ اقتصادی برای خانواده مقتول نیز دراین حکم دیده می شود .

و در آخر ……

اگر مجازات اسلامی در موردِ قتل خطائی اجرا نشود ، حوادث ناگوار فراوانی پیش خواهد آمد .

دقت کنید ! در حال حاضر که قانونِ قتل خطائی در کشور ما اجراء می شود ، آمار نشان می دهد که سالانه دست کم ۲۵ هزار نفر بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست می دهند و حدود ۱۰۰ هزار نفر نیز زخمی می شوند . این در حالی است که خسارات مالی فراوانی نیز تا به حال به مردم و کشور وارد شده ، به طوری که در چهــار سالِ اخیــر تنـها هشت هزار میلیارد تومان خسـارت مالی براثر تصادفات کشوری در آن رخ می دهد ، ۷۰ درصدِ تصادفات به خـاطر سـرعت زیـاد مـی باشد .

آیا جا دارد که بازهم از مجازات قتل خطائی چشم پوشی کنیم و رانندگانِ بی احتیاط را به حال خود واگذاریم ؟ آیا غیر از این است که در صورت فقـدان مجازات برای قتل خطائی ، رانندگانِ بی احتیاط ، با سرعت زیادشان به بی احتیاطی ادامه داده و در نتیجه ، آمار کشته ها و زخمی ها بیشتر می شـود ؟

از طرفی دیگر ، اگر مجازاتی برای قتل خطائی نباشد ، رانندگانِ بی احتیاط ، با ادّعای خطای در رانندگی و نهایتاً ادّعای خطای در قتل ، خیلی راحت خـود را تبـرئه میکنند . به هر حال ، وجود این مجازات باعث می شود تا این دسته از افراد ، جان مردم را محترم شمره و در رانندگی خود دقّت لازم را داشته باشنـد.

این مثالی که عرض کردیم ، تنها یک مصداق از آثار مجازات قتل خطائی است .موارد بسیاری از آثار مجازات قتل خطائی را می توان ذکر کرد که بیان آن در وسع بحث ما نیست . بنابراین چه خوب بود اشکال کننده ، قبل از این که با کوته نظری خود ، این حکم قرآن را به باد تمسخر بگیرد و مخالف حکم عقل بداند ، اول در این حکم اسلامی کمی تعقل کرده تا لااقل به مقداری از آثار فردی و اجتماعی آن پی ببرد .

منبع: کتاب پاسخ به شبهات اینترنتی (مولف حجت الاسلام هادی کردان)

کلیه حقوق مادی و معنوی برای گروه قرآنی مبین محفوظ می باشد . هر گونه کپی برداری بدون منبع پیگیرد قانونی دارد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *